Hou het reflecteren simpel
Het is een tijdlang erg in de mode geweest op lerarenopleidingen om veel tijd besteden aan allerlei ingewikkelde reflectieprocedures. Studenten waren vaak meer tijd kwijt met reflecteren dan met de activiteiten waarover gereflecteerd moest worden.
Over de uitwerking van reflectie kun je dus zo je bedenkingen hebben, maar de achterliggende gedachte was juist. Ingewikkelde taken krijg je niet goed onder de knie door ze alleen maar te doen. Er achteraf bewust en systematisch over nadenken helpt echt om je die taken eigen te maken. Reflecteren is dus goed, maar hou het simpel en efficiënt. Baken de taak, de activiteit, het probleem duidelijk af. Gebruik een beperkte set van vaste vragen en probeer een paar heldere conclusies te formuleren.
Als je geen geroutineerde bandenplakker bent en toch een band moet plakken, kun je gewoon je fiets op zijn kop zetten en aan de klus beginnen. Maar handiger is om eerst even na te denken en dan pas te doen. Wat heb je nodig, waar ligt dat, wat is de beste volgorde?
Wat voor een klus als bandenplakken geldt, geldt zeker voor iets als lesgeven. Van tevoren goed nadenken is het halve werk. Maar ook achteraf nog even nadenken is belangrijk. Beginnende leraren kunnen zichzelf dwingen achteraf te reflecteren door bijvoorbeeld een dagboekje bij te houden. Noteer daarin heel simpel, volgens een vast stramien, een paar punten: wat heb je gedaan, hoe is het gelopen, pak je het de volgende keer weer zo aan?
Het lijkt een heel gedoe en dat is het misschien ook wel een beetje, maar het werkt: laat de leerlingen om de beurt een verslag maken van je les. Schaf er een aparte map voor aan. Geef duidelijke instructies over hoe het verslag in elkaar moet zitten. Een korte opsomming van wat er gedaan of behandeld is, een voorbeeld en op het eind een persoonlijke evaluatie.
Bespreek de verslagen aan het begin van de volgende les. Geef er desnoods een cijfer voor of een globale beoordeling. Begin heel eenvoudig, maar schroef de eisen die je aan het verslag stelt in de loop van de tijd op. Maak werk van de persoonlijke evaluatie op het eind van het verslag. Vraag argumentaties voor waarom ze iets vonden. Neem de evaluatie serieus.
Leg de verslagenmap op een vaste plek in de klas. Leerlingen die bijvoorbeeld ziek geweest zijn, kunnen erin zien wat ze gemist hebben. Leerlingen die ertegen opzien om een verslag te maken, kunnen goede voorbeelden zien. En jij als leraar hebt mooi materiaal om over na te denken.
Voor elke beginnende leraar is het goed een coach of begeleider te hebben op school. Als de school zoiets niet standaard geregeld heeft, probeer dat dan zelf te regelen.
Stel samen met die coach of begeleider een format vast. Bijvoorbeeld elke vrijdagmiddag twee uur samen de week nabespreken, nadat de coach die week minstens één les van je bijgewoond heeft.
Maak een duidelijke agenda voor die besprekingen en hou die simpel. Probeer niet elke week alle problemen en alle relevante onderwerpen aan de orde te stellen, maar beperk het telkens tot één of een paar.
Laat een stukje zien uit de film
Dead poets society of
Dangerous minds en bespreek met de leerlingen op welke school zij het liefst zouden zitten, welke docenten zij aardig, goed en streng vinden en ook hoe er op beide scholen les wordt gegeven. Vertaal dit alles naar jezelf, de leerlingen en je eigen school. Je krijgt dan inzicht in hoe de leerlingen jou, hun klas en hun school zien en ervaren.
Voor alle leraren, maar zeker voor beginnende leraren is het raadzaam af en toe eens een les bij te wonen van een collega. En dat hoeft niet eens een collega te zijn van hetzelfde vak. Vaak kun je bij andere vakken onverwachte dingen leren. Als je bij een collega gaat kijken, bedenk dan van tevoren waar je op wil letten. Beperk je tot een beperkt aantal specifieke, meetbare observaties en bespreek die na de les met je collega.
- hoeveel complimenten worden er gegeven?
- hoe vaak hoor je negatieve opmerkingen?
- is de leraar in staat niet begrepen uitleg op een andere manier op te pakken?
- heeft de leraar in de gaten wat er wel of niet begrepen wordt?
- hoeveel tijd is de docent aan het woord?
- is de instructie voor een opdracht helder en volledig?
- is het programma en doel van de les bekend bij de leerlingen?
- wordt de les afgesloten met een soort evaluatie over wat ze die dag hebben geleerd?
- enzovoort
Zonder evaluatie ga je niet vooruit. Praat regelmatig over je lessen. Ga na wat de leerlingen prettig vinden en wat er voor verbetering vatbaar is. Er is geen betere graadmeter dan de leerling zelf. Neem hun opmerkingen dan ook serieus. Alle leerlingen hebben verwachtingen van hun leraar, van hun school, van de lessen, over de gang van zaken. Pols die verwachtingen en probeer er serieus rekening mee te houden.
Loop eens een hele dag met een van je klassen mee. Dan kun je ervaren hoe het is om leerling te zijn en zes of zeven lesuren lang lessen bij te moeten wonen die niet altijd even inspirerend zijn. Dat geeft stof tot nadenken over hoe je je eigen lessen inricht, maar ook over hoe jouw vak ten opzichte van alle andere vakken staat die de leerlingen moeten volgen.
Voel je als leraar medeverantwoordelijk voor het opleiden van leraren. Ondersteun of neem initiatieven om samen te werken met lerarenopleidingen, al dan niet als opleidingsschool. Meld je aan als stagebegeleider. Dat is allemaal nodig om toekomstige leraren beter op te leiden, maar het is ook erg nuttig voor jezelf, als leraar, als team, als school. Je komt met nieuwe dingen en nieuwe ontwikkelingen in aanraking en je krijgt kansen om te experimenteren. Natuurlijk kost het tijd en energie, maar de voordelen wegen ruimschoots tegen dat nadeel op.
Lees als je bijvoorbeeld een jaar voor de klas hebt gestaan nog eens een paar studieboeken door, vooral over didactiek en lesorganisatie. Zaken die tijdens de opleiding aan je voorbij zijn gegaan worden dan soms ineens helder. Dit kan helpen om je lessen verder te verbeteren.
Dit is een tip van wiskundeleraar Job van de Groep. In het videofilmpje bij zijn protret wordt dit verder uitgewerkt.
Klik hier om daar rechtstreeks heen te gaan.
Noteer aan het eind van iedere dag de hoogte- en dieptepunten die je niet wilt vergeten. Dingen die te maken hebben met de les. En dingen die te maken hebben met de leerlingen.
Noteer ze kort, besteed er niet te veel tijd aan. Maar doe het wel consequent en systematisch. En hou het een tijdlang vol. Het levert je mooi materiaal op om van tijd tot tijd de stand van zaken op te maken en je eigen ontwikkeling als leraar bij te houden. Of bij te sturen?
Vaak doen leraren er nogal laconiek over als hun leerlingen bijles nemen bij iemand anders. Er zijn zelfs leraren die zoiets stimuleren.
Toch is dat vreemd. Het is jouw taak om jouw leerlingen te leren wat ze moeten leren. Als dat jou niet lukt, dan voer jij je taak niet goed uit. Reden om daarover na te denken en er wat aan te doen. Geen reden voor een laconieke reactie dus.