De tijd dat de leerlingen beleefd zwijgend naast hun tafel gingen staan als de leraar de klas binnentrad zal wel nooit meer terugkomen. En misschien is dat zo erg nog niet. Maar een beetje leraarvriendelijke schooldirecteur zou bijvoorbeeld wel een aparte bel voor de leraar kunnen invoeren. Die bel gaat, na de pauze bijvoorbeeld, drie of vijf minuten vóór de leerlingenbel. De leerlingen blijven buiten of in de kantine, maar de leraar kan ontspannen zijn kopje koffie leegdrinken, in alle rust naar zijn lokaal kuieren en er dan helemaal klaar voor zijn als na de tweede bel de horde binnenstormt.
Neem als invaller een opvallend koffertje mee de klas in. Zet dat op je tafel en zeg er niks over. De leerlingen gaan er ongetwijfeld vragen over stellen. Zeg dan dat het je beloningskoffertje is dat je altijd meeneemt naar invallessen. Als jij vindt dat een invalles goed verlopen is, dan gaat het koffertje tien minuten voor tijd open.
Ga als senior het laatste jaar of de laatste twee jaren van je loopbaan systematisch met een jongere collega samen lessen plannen, uitvoeren en evalueren. Dat is een mooie manier van kennisoverdracht. En als je een en ander ook nog eens op een aardige manier vastlegt, kunnen anderen op jouw school of zelfs daarbuiten er ook van profiteren.
Voor alle leraren, maar zeker voor beginnende leraren is het raadzaam af en toe eens een les bij te wonen van een collega. En dat hoeft niet eens een collega te zijn van hetzelfde vak. Vaak kun je bij andere vakken onverwachte dingen leren. Als je bij een collega gaat kijken, bedenk dan van tevoren waar je op wil letten. Beperk je tot een beperkt aantal specifieke, meetbare observaties en bespreek die na de les met je collega.
- hoeveel complimenten worden er gegeven?
- hoe vaak hoor je negatieve opmerkingen?
- is de leraar in staat niet begrepen uitleg op een andere manier op te pakken?
- heeft de leraar in de gaten wat er wel of niet begrepen wordt?
- hoeveel tijd is de docent aan het woord?
- is de instructie voor een opdracht helder en volledig?
- is het programma en doel van de les bekend bij de leerlingen?
- wordt de les afgesloten met een soort evaluatie over wat ze die dag hebben geleerd?
- enzovoort
Een professionele leraar neemt de volle verantwoordelijkheid voor het pedagogische, didactische en organisatorische proces in zijn lessen. Maar hij stelt ook eisen aan het organisatorische kader waarbinnen hij zijn werk doet: de school.
Dat betekent dat de leraar niet alle problemen in zijn klas moet gaan oplossen. Bepaalde zaken kunnen veel beter in het kader van de school geregeld worden. En dan gaat het niet alleen over het bestrijden van spijbelen of te laat komen. Ook het gebruik van mobiele telefoons, iPods, jassen aan, petten op, naar de wc tijdens de les: de schoolleiding moet dat soort dingen regelen en het niet op het bordje leggen van individuele leraren.
In het voortgezet onderwijs heb je onderbouw en bovenbouw. Die leerlingen hebben meestal niks met elkaar te maken en de leraren vaak ook niet. Is dat niet zonde? Waarom zou een leraar Engels van 5havo niet af en toe samenwerken met een leraar Engels van 1vmbo? Waarom zouden beide leraren niet soms hun leerlingen aan elkaar koppelen?
Als leerlingen van 1vmbo gesprekjes moeten voeren over vragen als 'What is your name? Where do you live? Do you have any brothers or sisters?', dan is het toch handig als die vragen gesteld en de antwoorden eventueel verbeterd worden door schoolgenoten van 5havo. Die zijn handig genoeg er extra vragen bij te verzinnen. Het is misschien een hoop organisatorisch gedoe, maar dit soort dingen zijn leerzaam voor beide partijen.
Er zijn leraren die denken dat gezamenlijke proefwerken binnen een vak moeten vanwege de collegiale lerarencompetentie. Dat is een misverstand. Op zich is er niks mis met gezamenlijke proefwerken. Maar het is ook geen ramp als er geen gezamenlijke proefwerken gehouden worden. Leraren die eigen proefwerken organiseren, afgestemd op hun eigen klassen, kunnen prima collegiaal-competente leraren zijn. Lees voor een verdere uitdieping van dit onderwerp de roman
Suezkade van Jan Siebelink.