Regels zijn geen afspraken
Veel leraren hebben het alsmaar over afspraken als leerlingen regels overtreden. Doe dat alleen als er sprake is van echte afspraken waarin leerlingen inspraak hebben gehad en waarmee ze ingestemd hebben. Noem het anders geen afspraak. Leerlingen ervaren opgelegde regels niet zomaar als afspraken. En gelijk hebben ze.
Ga geen discussies over gedrag aan
Heel vaak gaan leraren tijdens de les discussies aan over het gedrag van individuele leerlingen. Dat is niet zo slim. Natuurlijk moet je opmerkingen maken als een bepaald gedrag storend of anderszins onwenselijk is. Maar als de betreffende leerling daarover met je in discussie wil gaan, moet je die discussie resoluut en helder afbreken en bijvoorbeeld zeggen dat je er na de les wel verder op in wil gaan.
Corrigeer gedrag professioneel
Als een leerling met iets anders bezig is dan wat je bedoeling is, moet hij gecorrigeerd worden. Dat kan op verschillende manieren. Je kunt iets gillen als 'Aan het werk' of 'Hou daar onmiddellijk mee op', maar je kunt het ook wat subtieler en professioneler aanpakken.
Maak eerst oogcontact. Reageert de leerling niet, maak dan de fysieke afstand zo klein dat je wel contact hebt. Blijft de leerling in het storend gedrag volharden, dan stel je een limiet en een consequentie. Je bereikt hiermee dat de leerling precies weet wat er van hem verwacht wordt. Overschrijdt hij de limiet, dan volgt automatisch de consequentie. Als je dat nalaat, heb je dit middel verbruikt. Een tweede leerling kun je dan niet meer op die manier corrigeren, omdat dat niet eerlijk is ten opzichte van de eerste.
Als je consequent blijft, werkt deze aanpak praktisch altijd. Een enkele leerling gaat toch door en heeft een hogere strafmaat nodig.
Soms ontkom je er niet aan om leerlingen te straffen. Je kunt allerlei onaangename maar nutteloze dingen verzinnen, zoals strafregels schrijven, maar je kunt ook zeggen: 'Je hebt die en die regel overtreden. Doe eens een voorstel voor een goede, passende straf.' Meestal weten leerlingen best iets te bedenken, zeker als jij als leraar van deze manier van straffen een vast patroon maakt. Ga serieus op de voorstellen in, maar maak wel heldere afspraken.
Laat leerlingen bijvoorbeeld ook samen een gepaste en eventueel ludieke sanctie bedenken voor ongewenste dingen als te laat komen. Bijvoorbeeld een liedje zingen of tracteren. Pas wel op dat de sanctie niet te aantrekkelijk wordt.
Dit is een van de tips van tekenleraar Joletta Bakker. In het videofilmpje bij haar lerarenportret wordt deze tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Als er zaken zijn die je niet bevallen, zoals vloeken, gore woorden schreeuwen en elkaar onheus bejegenen, geef dan een ik-boodschap af, zeg dat jij dat gedrag niet prettig vindt.
Ik-boodschappen zijn door hun persoonlijke aard effectiever dan vasthouden aan algemene regels of neutrale opmerkingen als: 'Zoiets doe je niet'.
Als je een leerling al de klas uit stuurt, doe dat dan op een professionele en consequente manier. Zeg de betreffende leerling dat zijn of haar gedrag -en benoem dat heel precies- niet te tolereren is. Maak meteen een afspraak voor na de les. En begin die afspraak met de vraag: 'Begrijp je zelf waarom ik jou eruit gestuurd heb?'
Dit is een van de tips van scheikundeleraar Johan de Roo, uitgewerkt in het videofilmpje bij zijn lerarenportret.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Wees je bewust van het feit dat conflicten energievreters zijn. Prioriteit nummer een is dus het positief richten van de energie. Hoe kan het in de toekomst beter? Wat kunnen we doen? Zullen we het samen met de klas bespreken?
Hou in het oog dat de groep meestal het conflict heeft meegekregen en niet in het duister hoeft te tasten voor wat betreft de uitkomst, maar daar positief aan kan bijdragen.
Wees ook alert op verborgen agenda’s. Vaak gaat een conflict over iets kleins en verschuilt er zich iets groots onder. 'Ik wil niet meer met hem samenwerken, hij praat er steeds doorheen' kan betekenen: 'Ik kan niets meer van hem hebben, omdat hij me vreselijk teleurgesteld heeft toen ik gepest werd en hij erbij stond en niets deed.' Vaak doorbreek je dat met gevoelsinterventies: 'Je bent heel boos. Is er meer aan de hand dan je vertelt?'
Iedereen, ook je leerlingen, verwacht dat je als leraar een voorbeeldfunctie vervult. Loop daar dus niet voor weg. Realiseer je dat leerlingen zich aan je spiegelen. Draag bewust duidelijke waarden en normen uit. Weet altijd wat je zegt en hoe je dat zegt. Flap er nooit zomaar wat uit. Let er ook op hoe je eruit ziet, denk na over wat je aantrekt voor de klas.
Leerlingen hebben een bepaald verwachtingspatroon van hoe ze vinden dat een docent moet zijn. Voldoe je niet aan dat verwachtingspatroon, dan kan dat problemen opleveren. Dit kan gebeuren als je je gedraagt of kleedt op een manier die leerlingen niet gewend zijn. Ook je taalgebruik, accent of zegswijzen kunnen bij leerlingen voor opschudding zorgen als die anders zijn dan ze gewend zijn of verwachten. Kleed je niet te excentriek. Trek bijvoorbeeld geen leren broek of minirok aan naar school. Als je al geruime tijd op een school werkt en je een bepaalde status hebt ontwikkeld, is dit misschien wel mogelijk. Let als vrouw op je decolleté, vooral als je leerlingen gaat helpen aan hun tafel. Buig liever niet voorover, maar ga door je knieën gehurkt bij de tafel zitten.
Het is erg belangrijk dat alle leerlingen complimenten krijgen. Daar moet een leraar dus voor zorgen. En dan gaat het niet alleen om complimenten bij bijzondere prestaties of van die gewone complimenten als iemand iets goeds, leuks of onverwachts doet.
Een goede leraar organiseert het zo dat hij alle leerlingen en zeker de zwakkere leerlingen en de moeilijke gevallen op zijn tijd een compliment kan geven. Dat vergt organisatie, voorbereiding en creativiteit.
Als er flink gerotzooid wordt en als een les helemaal niks was, kan je daar gerust boos over worden, maar verras de klas vervolgens eens door te zeggen: 'Berg je spullen maar op, we gaan iets leuks doen.'
Heb je een lastige klas of een klas met een stel lastige leerlingen, zet dan eens een les op video en speel die video vervolgens in de klas af. Wijs precies aan wat jij storend of anderszins ongewenst vindt. Vraag de leerlingen voorstellen te doen om een en ander te verbeteren. Bespreek die voorstellen serieus, maak er gezamenlijke besluiten van en ga ermee aan de slag.
Pesten schijnt bij school te horen, maar je mag je er als leraar niet bij neerleggen. De leraar is vanwege zijn opvoedende taak verplicht iets tegen pesten te ondernemen. Dat kan makkelijker als de leraar vanaf het begin duidelijk maakt dat er in zijn klas bepaalde regels gelden:
- Praten over pesten is geen klikken. Praten over pesten mag, met naam en toenaam.
- Praten over pesten is opkomen voor jezelf en dat is het recht van ieder mens.
- Als iemand zich in de groep niet prettig voelt, is dat het probleem van de hele groep.
Je zou die regels ergens in je lokaal kunnen ophangen. Dan kun je er makkelijk aan refereren als het nodig is. Je zou ook nog dit kunnen ophangen:
Wat is het verschil tussen plagen en pesten?
Iemand die geplaagd wordt, vindt dat wel leuk. Iemand die gepest wordt niet.
Dit is een van de tips van Joletta Bakker, leraar tekenen. Op de videoclip bij haar lerarenportret wordt deze tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Maak in het begin van het jaar een gedragsprotocol. Stel daarin het groepsproces en leerproces aan de orde en stel samen gedragscodes op.
Probeer alles positief te formuleren. Schrijf dus niet op: Niet praten als de leraar iets uitlegt. Noteer: We luisteren aandachtig als de leraar iets uitlegt. Niet: We pesten elkaar niet. Wél: Als iemand zich niet prettig voelt dan proberen we dat samen op te lossen.
Het protocol wordt vervolgens door allen – ook de mentor – ondertekend: vanaf dat moment kan iedereen elkaar eraan houden.
Straf moet gericht zijn op verzoening. Je moet verder met die leerling. Humor is een goed middel. Laat ze een gedicht van tien regels schrijven over het gebeurde. De leerling kan zijn ei kwijt en samen kun je er achteraf misschien om lachen. Hou straffen bovendien beperkt en klein. Veel en zware straf wekt wrok op. Verder moet je altijd wat tijd nemen als leerlingen hun straf inleveren. Nooit innemen en klaar. De situatie moet weer open en onbelast gemaakt worden.
Dit is een van de tips van wiskundeleraar Henny Dullens. In het videofilmpje bij haar lerarenportret wordt deze tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Dit is een van de tips uit de video bij het portret van leraar Engels Hans de Jong. In die video wordt de tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er meteen heen te gaan.
In de hedendaagse cultuur en in de hedendaagse opvoeding is onderhandelen erg in zwang. Luister maar eens naar gesprekken tussen ouders en kinderen en je merkt het meteen.
Als leraar kun je hieraan niet ontkomen. Hedendaagse leerlingen zullen proberen met jou over allerlei schoolzaken te onderhandelen. Realiseer je dat en maak vanaf het begin duidelijk hoever je onderhandelingsruimte strekt.
Bij een nabespreking van een proefwerk zijn er altijd leerlingen die vinden dat ze meer punten verdienen dan ze hebben gekregen. Ga daar tijdens de bespreking niet over onderhandelen. Spreek bijvoorbeeld af dat leerlingen met potlood een vraagteken mogen zetten bij een onderdeel dat volgens hen verkeerd beoordeeld is. Kijk na de les nog eens naar die vraagtekens, corrigeer het cijfer zonodig, maar ga er niet over in discussie.
Hanteer duidelijke regels en harde sancties als het over pesten gaat, maar stel het ook in de groep aan de orde. Praat erover, voer er discussies over en trek daar tijd voor uit.
Vaak loopt zo'n gesprek beter als je de leerlingen eerst een rollenspel laat doen aan de hand van een situatie. De discussie kan beginnen met de situatie in het rollenspel en of het bijvoorbeeld goed gespeeld is. Geleidelijk en ongemerkt kan de werkelijkheid van het pestgedrag in de groep aan de orde komen.
Neem je opvoedende taak serieus en stel daarbij consequent één hoofdthema centraal. Bijvoorbeeld: lachen in de klas is altijd goed, maar uitlachten niet.
Deze tip komt voor op de video bij het lerarenportret van Bert Ydema. Zie daar voor een verdere uitwerking.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Dit is een van de tips uit de video bij het portret van wiskundekundeleraar Rob van Oord. In die video wordt de tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er meteen naar toe te gaan.
De kunst van goed leraarschap is dat je iedere leerling individueel moet behandelen en tegelijkertijd alle leerlingen het gevoel moet geven dat ze gelijk behandeld worden.
Dat klinkt als een contradictie, maar het is het is slechts een paradox. Leerlingen hebben geen enkele moeite met de soepelere beoordeling van de spelling van een dyslecticus, een voorzichtigere benadering van een verlegen leerling of een extra loopje voor de ADHD-er. Dat wordt echt niet ervaren als voortrekken.
Als kinderen je er toch op aanspreken, bespreek het dan in algemene zin: 'Heb je een broertje of zusje? Worden jullie altijd gelijk behandeld? Waarom wel? Waarom niet? Wat vind je goed aan die aparte behandeling? Hoe zou dat in de klas moeten?'
Het komt voor dat een individuele leerling een beslissing van de leraar in de klas aanvecht of anderszins de confrontatie zoekt. Ga in zo'n geval nooit in de klas het conflict aan. Bied de leerling de mogelijkheid om er na de les over te praten. Stuur hem of haar de klas uit als de zaak echt escaleert. Los dit soort situaties rustig en professioneel op en niet voor het front van de hele klas.
Een professionele aanpak houdt in dat je er later met die leerling op terugkomt. Probeer vooral te achterhalen wat de oorzaak was van het conflict.
Leerlingen zijn niet vervelend, ze doen soms vervelend. Heel vervelend is het als een leerling ontkent iets te hebben gedaan, terwijl jij als leraar met eigen ogen hebt gezien dat hij het wel gedaan heeft.
Bedenk dat het in sommige culturen als oneervol wordt beschouwd publiekelijk schuld te bekennen. De leerling direct confronteren met de schuldvraag werkt dan ook vaak averechts. Hij zal blijven ontkennen, agressief woordgebruik in de mond nemen, anderen de schuld geven en soms zelfs bedreigingen uiten en jou beschuldigen van discriminatie.
Beter is het de leerling indirect te benaderen. Neem hem apart en vraag bijvoorbeeld ‘Wat zou jij doen als iemand bij jou afkijkt?’ of ‘Vind je dat spieken mag?’ of ‘Ik vind zelf dat spieken niet eerlijk is, wat vind jij?’
Mentorgesprekken hoeven niet per se geheime onderonsjes te zijn tussen mentor en leerling. Laat de leerlingen bijvoorbeeld naar aanleiding van zo'n mentorgesprek heldere leerdoelen formuleren en laat de leerlingen deze leerdoelen met elkaar delen in de klas. Laat de leerlingen daarbij ook vermelden welke hulp ze van klasgenoten goed kunnen gebruiken om hun leerdoelen te bereiken.
Dit is een van de tips uit de video bij het portret van leraar Engels Willem Weisfelt. In die video wordt de tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.