Wees duidelijk aanwezig
Als je iets uitlegt en je wilt van iedereen aandacht, dan sta
je voor de klas. Iedereen kan jou dan goed zien, en jij iedereen.
Als de klas zelfstandig aan het werk is en de leerling is met zijn aandacht bij boek, schrift of computer, dan is het goed om rustig rond te lopen. Leerlingen die niet zo snel hun vinger durven op te steken, kunnen dan even wat vragen als je langsloopt. Het is ook goed om rond te lopen als je links en rechts wat aanwijzingen wilt kunnen geven om ze bij te sturen. Het geeft een goede gelegenheid om kinderen persoonlijk te complimenteren, ze voelen zich dan gezien.
Als de klas stil aan het werk is, is het goed om te gaan zitten op een plek van waaruit de hele klas jou kan zien en jij de hele klas.
Met andere woorden: je kunt je nooit verstoppen als leraar. Dat moet je ook niet willen, want je geeft nu eenmaal leiding aan de klas. Een trainer verstopt zich toch ook niet in de dug-out?
Leraren denken vaak dat hun mond hun belangrijkste instrument is. Dat is een misvatting. Met je ogen kun je vaak veel meer bereiken. Ogen die laten zien dat je opmerkt wat er gebeurt. Ogen die een leerling bemoedigend toeknikken, wat iets anders is dan knipogen. Ogen die warmte of strengheid laten zien. Ogen die je tot een leraar maken die een band heeft met zijn klas.
Laat leerlingen stoom afblazen
Als er in de les voorafgaand aan jouw les iets bijzonders of iets schokkends gebeurd is, zoals ruzie met een collega of een ongeval tijdens de gymles, geef de klas dan de kans het in jouw les te vertellen en stoom af te blazen. Ga er dus op in. Daarna krijg je ze heus wel weer aan het werk. Vaak kunnen ze dan beter opletten. Hou niet altijd krampachtig vast aan je voorbereide lesschema.
Toon lastige leerlingen een gefilmde les
Heb je een lastige klas of een klas met een stel lastige leerlingen, zet dan eens een les op video en speel die video vervolgens in de klas af. Wijs precies aan wat jij storend of anderszins ongewenst vindt. Vraag de leerlingen voorstellen
te doen om een en ander te verbeteren. Bespreek die voorstellen serieus, maak er gezamenlijke besluiten
van en ga ermee aan de slag.
Dit is een van de tips uit de video bij het portret van aardrijkskundeleraar Hans Heij. In die video wordt de tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Stel: de klas of een groepje leerlingen of een individuele leerling is rustig en geconcentreerd lekker aan het werk en je denkt: Wat mooi dat er zo goed gewerkt wordt. Denk dat dan niet alleen, maar benoem het hardop, zeg het tegen de leerlingen.
Je hebt leraren van wie je alleen de eigenaardigheden op school meemaakt en van wie je verder niets weet. Anderzijds heb je ook leraren die te pas en te onpas hun hele hebben en houden de klas in slingeren: hun vrouw en kinderen, hun huis en hobby's, hun mooie studentenjaren, hun eigen middelbare schooltijd.
Beide uitersten zijn onwenselijk, maar een leraar met een goede band met zijn leerlingen ontkomt er niet aan af en toe iets van zichzelf te laten zien. Dat hoort bij een goede wederzijdse relatie. En waarom ook niet?
Maak in het begin van het jaar een gedragsprotocol. Stel daarin het groepsproces en leerproces aan de orde en stel samen gedragscodes op.
Probeer alles positief te formuleren. Schrijf dus niet op: Niet praten als de leraar iets uitlegt. Noteer: We luisteren aandachtig als de leraar iets uitlegt. Niet: We pesten elkaar niet. Wél: Als iemand zich niet prettig voelt dan proberen we dat samen op te lossen.
Het protocol wordt vervolgens door allen – ook de mentor – ondertekend: vanaf dat moment kan iedereen elkaar eraan houden.
Zorg dat je steeds daar bent waar het gebeurt. Bij binnenkomst en uitgaan is dat de deur. Je geeft zo het signaal dat je erbij bent betrokken. Durf kwetsbaar te zijn. Een leerproces doorloop je samen en wie meedoet is kwetsbaar.
Vaak vindt er bij de deur mooie interactie plaats: een geintje, het uitwisselen van vertrouwelijkheden. Het geeft de verlegen of zich onveilig voelende leerling de kans om even te dralen en met je te praten. Je hebt zelf de kans om onopgemerkt tegen iemand te zeggen: 'Wacht even, ik wou je nog wat zeggen', zonder dat het de groepsaandacht krijgt. Je vangt ook het gedonderjaag en het gedouw en gedrang op. En soms is ’t platweg effe stoeien. Leuk toch?
Zoek de nabijheid van de leerlingen op, dus loop tussen rijen door of langs groepjes als je instructie geeft. Zitten achter je bureau of voordurend bij het bord staan levert slechts schijnveiligheid op.
Kom achter je bureau vandaan.
Kom achter je boek vandaan.
Kom achter jezelf vandaan.
Een kennismakingsrondje als je een klas voor het eerst hebt is heel leuk en nuttig. Laat de leerlingen een voor een iets over zichzelf vertellen. Een mooie vraag daarbij is: 'Waar ben jij tot nu toe het meest trots op?' En dan hopen dat ze niet zeggen dat ze zo 'trots op Nederland' zijn…
Besteed aandacht aan de verjaardag van je leerlingen. Misschien moet je niet overdrijven bij wat oudere leerlingen, maar zelfs bij hen kan je er wat aandacht aan besteden.
Een simpele felicitatie plus een paar vraagjes aan de jarige kosten weinig moeite en hebben altijd een goed effect: 'Hoe oud ben je geworden? Ga je het nog vieren?'
Er zijn leraren die systematisch en consequent een punt extra geven aan een leerling die op zijn verjaardag een proefwerk, overhoring enzovoort heeft. Of je daarmee door moet gaan tot en met het eindexamen is een mooie vraag voor een discussie over normen en waarden onder leraren.
Zorg dat je zo snel mogelijk alle namen van je leerlingen feilloos kent. Niet alleen vanwege de orde, maar ook vanwege de persoonlijke verhoudingen.
Als je moeite hebt met namen onthouden, werk dan met een plattegrond of een 'smoelenboek'. Laat de leerlingen kleine opdrachten inleveren, kijk ze na of teken ze af en geef ze persoonlijk terug, waarbij je de namen hardop leest. Jij leert de namen en de klas ook. Voer in het begin veel klassengesprekken. Noem leerlingen bij hun naam. Stel vragen en laat een leerling bij het beantwoorden eerst zijn naam zeggen.
Het is geen gek idee om in het begin een namenspelletje te doen. Sommige leraren hebben goede ervaringen met alliteraties die ze zelf verzinnen of die ze hun leerlingen laten verzinnen: Vlugge Victor, Moedervlekje Monique. Leerlingen waarderen het vaak erg als ze zien hoeveel moeite je doet om hen te leren kennen. Je bouwt zo credits bij ze op.
Het is bijna onvermijdelijk dat beginnende leraren zich concentreren op drukke, opvallende leerlingen. Wees je daarvan bewust en trek er je consequenties uit. Denk er bijvoorbeeld bij je lesvoorbereiding over na hoe je stille, onopvallende leerlingen aan bod kunt laten komen. Maak bijvoorbeeld een lijstje van die leerlingen en gebruik dat lijstje als je vragen stelt of opdrachten geeft.
Probeer tijd te maken om met alle leerlingen in de klas een kort gesprekje te houden als ze zelfstandig aan het werk zijn. Zorg dat je stille leerlingen en drukke leerlingen afwisselt. Iedereen krijgt aandacht en jij krijgt een goed beeld van de klas.
In de video bij haar lerarenportret legt basisschoolleraar Nancy Groenteman uit - en laat zij dat ook duidelijk zien - dat een oprecht positieve houding van de leraar altijd en meteen resulteert in positief gedrag van de leerling.
Zie de video en
klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Leerlingen zeggen vaak: 'Ja, maar bij mij thuis mag dat wel of gaat het zus en zo.' Reageer zo: 'Beste leerling, er zijn twee werelden op deze wereld: die van thuis en die school. Die twee werelden lijken een beetje op elkaar, maar toch zijn ze verschillend. Gelukkig maar, vind je ook niet?'
Leerlingen zijn niet vervelend, ze doen soms vervelend. Heel vervelend is het als een leerling ontkent iets te hebben gedaan, terwijl jij als leraar met eigen ogen hebt gezien dat hij het wel gedaan heeft.
Bedenk dat het in sommige culturen als oneervol wordt beschouwd publiekelijk schuld te bekennen. De leerling direct confronteren met de schuldvraag werkt dan ook vaak averechts. Hij zal blijven ontkennen, agressief woordgebruik in de mond nemen, anderen de schuld geven en soms zelfs bedreigingen uiten en jou beschuldigen van discriminatie.
Beter is het de leerling indirect te benaderen. Neem hem apart en vraag bijvoorbeeld ‘Wat zou jij doen als iemand bij jou afkijkt?’ of ‘Vind je dat spieken mag?’ of ‘Ik vind zelf dat spieken niet eerlijk is, wat vind jij?’
Dit is een van de tips van tekenleraar Joletta Bakker. Op de videoclip bij haar lerarenportret wordt deze tip verder uitgewerkt.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Loop eens een hele dag met een van je klassen mee. Dan kun je ervaren hoe het is om leerling te zijn en zes of zeven lesuren lang lessen bij te moeten wonen die niet altijd even inspirerend zijn. Dat geeft stof tot nadenken over hoe je je eigen lessen inricht, maar ook over hoe jouw vak ten opzichte van alle andere vakken staat die de leerlingen moeten volgen.
Belangrijk is dat je kinderen het gevoel geeft dat je samen leert en dus ook samen voor een SO of repetitie staat. Zorg dat je tussen de kinderen bent. Kijk mee, help ze, wijs eens een fout aan, moedig ze aan. Wees dus ook bij een proefwerk vooral leraar en niet zo maar een spiek-waakhond. Zit ook niet te corrigeren voor de klas. Je straalt dan uit: jullie staan er alleen voor. En dreig ten slotte nooit met een toets. Een toets is geen straf.
Het komt voor dat een individuele leerling een beslissing van de leraar in de klas aanvecht of anderszins de confrontatie zoekt. Ga in zo'n geval nooit in de klas het conflict aan. Bied de leerling de mogelijkheid om er na de les over te praten. Stuur hem of haar de klas uit als de zaak echt escaleert. Los dit soort situaties rustig en professioneel op en niet voor het front van de hele klas.
Een professionele aanpak houdt in dat je er later met die leerling op terugkomt. Probeer vooral te achterhalen wat de oorzaak was van het conflict.
Je hebt van die leraren die in de les alsmaar over zichzelf vertellen, die overal hun familie, hun hobby enzovoort bij slepen. Het is de vraag of leerlingen daarop zitten te wachten. Maar je hebt ook leraren die hun leerlingen nooit iets van zichzelf laten zien. En ook dat lijkt niet zo wenselijk.
In de video bij het portret van Bert Ydema komt deze tip aan de orde: vertel zo af en toe gerust persoonlijke dingen aan je leerlingen om daarmee een persoonlijke band te scheppen.
Zie de video voor een uitwerking van deze tip.
Klik hier om er rechtstreeks heen te gaan.
Buitenschoolse activiteiten kunnen voor leerlingen erg leuk en nuttig zijn, maar ook voor de relaties tussen leraar en leerlingen. Doe er dus aan mee. Sterker nog, stimuleer dat er meer, gevarieerdere en leukere buitenschoolse activiteiten komen. Daag leerlingen uit ze zelf te organiseren en help ze daarbij als ze er moeite mee hebben.
Zorg dat kinderen zich veilig voelen op school door ook een 'ritueel' te organiseren voor het vertrouwelijk bespreken van problemen.
Deze tip staat op de video bij het lerarenportret van Sietze Steinvoorte. Deze leraar basisonderwijs heeft met zijn leerlingen afgesproken dat de gang er is om eventjes iets onder vier ogen of in een klein groepje te bespreken. Met 'Mag ik u even spreken op de gang' maken leerlingen Sietze duidelijk dat hij even tijd moet maken voor een leerling met een of ander probleem. En Sietze zelf roept leerlingen naar de gang als hij iets vertrouwelijks aan de orde wil stellen.
Zie de video voor een verdere uitwerking.
Klik hier om daar rechtstreeks heen te gaan.